De brede welvaart in De Fryske Marren staat er op dit moment in de basis goed voor; onze inwoners zijn over het algemeen gezond, welvarend en tevreden. Tegelijkertijd laten de meest actuele cijfers uit het trendrapport van Planbureau Fryslân zien dat er ingrijpende maatschappelijke en demografische verschuivingen op ons afkomen die deze welvaart op termijn onder druk zetten. De belangrijkste ontwikkelingen die specifiek voor onze gemeente gelden en de komende jaren richtinggevend zijn voor ons beleid is de dubbele vergrijzing en ontgroening (minder aantal jongeren). De Fryske Marren vergrijst sterker dan de rest van Fryslân.
Ook het zorgstelsel en de Mienskip staan onder druk. Als gevolg van de vergrijzing stijgt het aantal chronische zieken en daarmee de zorgvraag, terwijl de informele zorgcapaciteit (mantelzorgers) tot 2040 bijna halveert. Tegelijkertijd neemt de bereidheid voor structureel vrijwilligerswerk af, waardoor bijna een kwart van de inwoners zich zorgen maakt over de toekomst van lokale verenigingen en het verdwijnen van verenigingen.
Van Toekomstvisie en Strategische Beleidsagenda naar vier thematische beleidskaders
Om op deze complexe en urgente vraagstukken te kunnen sturen, vertalen we de ambities uit onze Toekomstvisie op strategisch niveau naar een concrete beleidsagenda. Deze agenda bestaat uit een drietal nog op te stellen thematische beleidskaders en een aanvulling op het al vastgestelde beleidskader Wonen, Welzijn en Zorg. Binnen deze kaders worden per thema de maatschappelijke effecten, doelstellingen en indicatoren uitgewerkt, inclusief de specifieke streefwaarden en ambities voor De Fryske Marren.
Na de beoogde vaststelling eind 2026 /begin 2027 van deze beleidskaders, starten we direct met de concrete uitwerking in de onderliggende uitvoeringsplannen. Juist omdat de actuele context zo dynamisch is en de nieuwe beleidskaders scherpe strategische keuzes vereisen, zullen de acties die hieruit voortvloeien van invloed zijn op onze bestaande plannen. Dit betekent concreet dat lopende de uitvoering kan blijken dat bepaalde huidige acties niet meer passend zijn binnen de nieuwe koers, dat bestaande acties moeten worden aangepast, of dat er juist nieuwe acties aan de lijst moeten worden toegevoegd om onze doelstellingen te behalen. Op het moment van schrijven gaan we uit van de situatie die we op dat moment weten en vormt de eerste basis voor de programmabegroting 2027.
Stijgende druk op de jeugdhulp
De jeugdhulp staat landelijk onder toenemende druk. Ook in De Fryske Marren nemen de kosten van jeugdhulp al meerdere jaren toe. Deze stijging wordt niet veroorzaakt door een sterke groei van het aantal kinderen en jongeren dat gebruikmaakt van jeugdhulp. Het aantal jeugdigen dat ondersteuning ontvangt blijft redelijk stabiel. De kostenontwikkeling komt vooral door complexere ondersteuningsvragen, een hogere behandelintensiteit, langere trajecten en stijgende tarieven als gevolg van loon- en prijsontwikkelingen binnen de zorg.
Deze ontwikkeling heeft een structureel karakter. Verplichte jaarlijkse indexaties en toenemende zorgzwaarte zorgen ervoor dat de kosten blijven stijgen, ook wanneer het beroep op jeugdhulp niet verder groeit. Daarnaast zien we dat maatschappelijke ontwikkelingen, zoals toenemende mentale problematiek onder jongeren en complexere gezins- en opvoedsituaties, leiden tot een grotere vraag naar specialistische ondersteuning. Deze ontwikkelingen vragen om blijvende investeringen in preventie, een sterke sociale basis en ondersteuning dichtbij huis. Op langere termijn moet dit bijdragen aan het voorkomen van zwaardere vormen van hulp en het beheersen van de kostenontwikkeling, maar de financiële effecten hiervan zullen naar verwachting pas geleidelijk zichtbaar worden.
Brûsplak
De Brede school Joure Zuid is aangewezen als locatie voor het Brûsplak. Eind 2025 is op basis van een architectenselectie JOUS gecontracteerd. Het Programma van Eisen (PVE) voor het Brûsplak is oktober 2025 herijkt. Daarbij is het van belang ook de eisen en uitgangspunten van de bestaande gebruikers van de Brede school te betrekken. Tezamen heeft dit input gevormd voor de basis van het integraal planproces. Het ontwerptraject en een ontwerpgroep zijn in 2026 opgestart. Naar verwachting is in najaar 2026 een voorlopig ontwerp beschikbaar. De streefdatum voor de start is het tweede halfjaar van 2027.
Sport en bewegen
Mensen die regelmatig sporten en bewegen zitten lekkerder in hun vel, hebben meer zelfvertrouwen en kunnen beter omgaan met angst en stress. Dit draagt bij aan Positieve Gezondheid en een vitale Mienskip. Wij voeren daarvoor ons sport- en beweegbeleid en het Lokaal Sport - en Beweegakkoord uit. Dat doen wij samen met de sport- en beweegaanbieders, maatschappelijke organisaties, het onderwijs en het Sportbedrijf De Fryske Marren. Wij zetten ons daarbij in voor een vitale en gezonde samenleving.
Sportbedrijf De Fryske Marren
Sportbedrijf De Fryske Marren is in 2019 een BV geworden. Naast verhuurder van het Sportief Knooppunt Joure, en opdrachtgever, is de gemeente ook de enig aandeelhouder van de BV. Vanaf maart 2024 voert Sportbedrijf De Fryske Marren het gemeentelijk sport- en beweegbeleid uit. Het werkgeverschap van de combinatie- functionarissen sport en bewegen, als onderdeel van de bedrijfsvoering, is in 2026 onderzocht. Daarnaast is de BV in 2026 uitgebreid met de exploitatie van het zwembad in Lemmer. Deze uitbreiding versterkt de herkenbaarheid van Sportbedrijf De Fryske Marren en biedt kansen voor meer samenhang en synergie binnen het sport-, zwem- en beweegaanbod in de gemeente. In 2027 voeren we de maatregelen uit met de bedoeling te komen tot een toekomstscenario met een duurzame sluitende begroting voor Sportbedrijf De Fryske Marren.
Sportpark Donia
In Sint Nicolaasga gaan VV Renado, VV Langweer en VVI gezamenlijk gebruikmaken van een nieuw sportcomplex SV Donia. De gemeenteraad heeft in juli 2025 ingestemd met het voorlopige ontwerp voor dit complex. Naast het voorbereidingskrediet zijn en/of worden de benodigde subsidies aangevraagd. Deze zijn nodig voor de realisatie. In mei 2026 is de financiële dekking voor de opstallen inzichtelijk geworden en zijn we gestart met de technische voorbereiding. Ook de voorbereidingen voor de BOPA en de benodigde onderzoeken zijn in 2026 gestart. Punt van zorg is de gang van zaken bij het rijk als het gaat om de BOSA subsidieregeling die zich richt op opstallen. Als gevolg van een niet voorziene loting is de subsidieaanvraag van de fusievereniging op een plek beland die naar verwachting geen perspectief meer biedt voor een positieve beoordeling door het rijk.
Sportraad DFM
In maart 2026 is Sportraad De Fryske Marren geïnstalleerd. Deze sportraad (een initiatief van de gemeenteraad), bestaande uit 5 leden, is een onafhankelijk platform dat zich inzet voor een sterk en toekomstbestendig sport- en beweegklimaat in De Fryske Marren. De sportraad behartigt de belangen van alle sport- en beweegaanbieders in de gemeente. Zij werkt onder andere aan:
- Adviseren over het lokale sport- en beweegbeleid en de sportinfrastructuur.
- Bevorderen van de samenwerking tussen sportverenigingen, scholen, zorginstellingen, welzijnsorganisaties en andere stakeholders.
In 2027 starten we met de voorbereidingen voor de evaluatie van de samenwerking. De evaluatie van deze samenwerking zal uiterlijk in 2028 plaatsvinden.
Herinrichting sportpark FC Lemmer
In 2026 zijn de voetbalverenigingen CVVO en VV Lemmer gefuseerd naar FC Lemmer. Het gebruik van sportpark Lemstervaart door VV Lemmer komt daardoor voor een deel te vervallen.
Om het gebruik van sportpark De Rien als fusievereniging met ruim 750 spelende leden mogelijk te maken zijn er op dit sportpark noodzakelijke aanpassingen nodig. Die aanpassingen voor een volwaardig en toekomstbestendig sportpark hebben betrekking op twee zaken:
- Herinrichten/wijzigen van de infrastructuur, dat wil zeggen sportvelden, fietsenstalling, groenvoorzieningen, ontsluiting en dergelijke.
- Renoveren/nieuwbouw van de opstallen, dat wil zeggen was- en kleedkamers, materiaalberging, kantine en dergelijke.
De realisatiemiddelen hiervoor zijn in 2026 beschikbaar gesteld. Daaropvolgend is een aanbesteding gestart en zal realisatie naar verwachting in 2027 plaatsvinden. Punt van zorg is de gang van zaken bij het rijk als het gaat om de BOSA subsidieregeling die zich richt op opstallen. Als gevolg van een niet voorziene loting is de subsidieaanvraag van de fusievereniging op een plek beland die naar verwachting geen perspectief meer biedt voor een positieve beoordeling door het rijk. Tijdens de ALV van 12 augustus 2026 hebben de leden unaniem ingestemd met de financieringsaanvraag voor een lening van € 350.000. Daarmee kan FC Lemmer de financiering van haar plannen voor nieuwbouw van een kleedkamergebouw en verduurzaming van het clubgebouw afronden met een slotfinanciering bestaande uit een lening.
Kunst en cultuur
In 2027 voeren wij onderdelen uit het beleidsplan kunst en cultuur ‘Kunst stroomt!’ uit, met aandacht voor het rijke verenigingsleven uit. Onderdelen uit dit beleidsplan krijgen een plek in de nieuwe beleidskaders. We investeren in talent met het talentontwikkelingsprogramma Uitblinkers!. Ook wordt er een jaarlijks Uitfestival georganiseerd, waarbij de culturele organisaties in onze gemeente zich presenteren. In 2026 zijn de musea en gemeente De Fryske Marren al gestart met het ontzamelen van de kunstcollecties.
Bibliotheek
De opgaven en ambities uit het beleidsplan Mear as Boeken krijgen een plek binnen de nieuwe beleidskaders die eind 2026 ter besluitvorming voorliggen. Vanuit deze kaders blijven we ook in 2027 inzetten op het vergroten van het leesplezier onder kinderen en het versterken van de digitale vaardigheden van onze inwoners. Naar aanleiding van de op 18 februari 2026 aangenomen motie Frjemd oan ’e oarder fan de dei: bibliotheek blijven we daarnaast met de bibliotheek in gesprek over de dienstverlening en de verdere ontwikkeling daarvan.
Daarnaast zal naar verwachting de wetswijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) op 1 januari 2027 in werking treden. Met deze wetswijziging wordt een wettelijke zorgplicht voor gemeenten ingevoerd. In aanloop naar de invoering van deze zorgplicht bespreken we met de bibliotheek wat deze ontwikkeling betekent voor de lokale bibliotheekvoorziening en hoe we hier gezamenlijk invulling aan kunnen geven.
Inburgering ‘Onderwijsroute’
De onderwijsroute is tot en met 31 augustus 2027 aanbesteed. In het vierde kwartaal van 2026 wordt de aanbesteding voor na augustus 2027 opgestart. Gemeente Leeuwarden is weer penvoerder bij deze aanbesteding, de voorbereiding en inhoud vinden in overleg plaats met alle Friese gemeenten.
De Fryske Marren is vertegenwoordigd in de betreffende projectgroep.
Inburgering ‘Zelfredzaamheidsroute’
In Q4 van 2026 is gestart met de aanbesteding voor de B1-route en de Zelfredzaamheidroute. Het lopende contract loopt 31 maart 2028 af. Ook deze aanbesteding wordt gezamenlijk opgepakt door alle Friese gemeenten. Stavoor is de huidige aanbieder van beide leertrajecten.