Gehonoreerde aanmeldingen

Programma 4. Sociaal domein

Toelichting aanmelding

De vergrijzing van de samenleving en het landelijke beleid dat inzet op langer zelfstandig thuis wonen leiden tot een toenemend beroep op Wmo-maatwerkvoorzieningen, zoals huishoudelijke hulp, begeleiding en dagbesteding. Steeds meer inwoners hebben ondersteuning nodig om zelfstandig en veilig te kunnen blijven functioneren. Tegelijkertijd groeit de groep inwoners die moeite heeft zich staande te houden in een samenleving die complexer en veeleisender wordt, onder meer door digitalisering en hogere zelfredzaamheidseisen. Daar staat tegenover dat de gemeenschapskracht afneemt door individualisering en veranderende sociale verbanden, waardoor informele ondersteuning door bijvoorbeeld buren of het netwerk minder vanzelfsprekend is. Deze ontwikkelingen zorgen gezamenlijk voor een structurele toename van de vraag naar Wmo-maatwerkvoorzieningen en vragen om een realistisch en toekomstbestendig perspectief in het gemeentelijk beleid en de financiële kaders. Concreet betekent dit financieel de volgende wijzigingen:
Huishoudelijke hulp
Voor 2027 verwachten we een stijging van de kosten door een stijging van het aantal cliënten met 3% als gevolg van vergrijzing en door een tariefsverhoging van 4%. Ondanks maatregelen, die wij hebben genomen in de nieuwe inkoopprocedure die 1 juli 2026 van kracht is geworden, is een verhoging van het budget voor huishoudelijke hulp nodig met € 362.000 naar € 7.059.000.
Het rijk heeft  besloten dat het abonnementstarief in de Wmo 2015 per 1 januari 2028 wordt afgeschaft en dat in de plaats daarvan een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo opnieuw wordt ingevoerd. Parlementaire behandeling moet nog plaatsvinden. Daarnaast heeft het rijk aangekondigd dat met ingang van 2029 de huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening binnen de Wmo wordt geschrapt. De financiële gevolgen van deze twee ontwikkelingen voor onze gemeente vanaf 2028 worden momenteel uitgewerkt.  

Begeleiding Individueel
Zoals in de voorjaarsrapportage 2026 aangegeven, verwachten we in 2026 fors hogere kosten dan begroot. Voor 2027 verwachten we een stijging van de kosten op basis van een tariefsverhoging van 4% ten opzichte van verwachte werkelijke kosten 2026 en bij een gelijk blijvend aantal cliënten. Dit is een ambitieuze doelstelling die alleen te realiseren is wanneer we investeren in de algemene voorzieningen in de sociale basis. Hiervoor verwijzen we naar aanmelding 43. in deze begroting. Er is een verhoging van het budget nodig van € 703.500 naar € 3.837.500.

Begeleiding Dagbesteding
Zoals in de voorjaarsrapportage 2026 aangegeven, verwachten we in 2026 fors hogere kosten dan begroot. Voor 2027 verwachten we een stijging van de kosten op basis van een tariefsverhoging van 4% ten opzichte van verwachte werkelijke kosten 2026 en bij een gelijk blijvend aantal cliënten. Dit is een ambitieuze doelstelling die alleen te realiseren is wanneer we investeren in de algemene voorzieningen in de sociale basis. Hiervoor verwijzen we naar aanmelding 43 in deze begroting. Er is een verhoging van het budget nodig met € 234.500 naar € 1.711.500. Rekening houdende met de besparingen als gevolg van de preventieve maatregelen zoals genoemd in de aanmeldingen 43 t/m 46 vragen wij voor de budgetten voor Wmo maatwerk € 1.300.000 in 2027, € 1.212.000 in 2028, € 1.125.000 in 2029 en € 1.037.000 in 2030 extra beschikbaar te stellen.

Risico indien niet gehonoreerd
In dit geval worden we geconfronteerd met een overschrijding van het budget. Vanwege de open einde regeling van de Wmo maatwerkvoorzieningen is het niet mogelijk deze kosten te verlagen. Overschrijding wordt dan verantwoord bij de jaarrapportage.

Toelichting aanmelding

Gemeenten zijn wettelijk verantwoordelijk voor toezicht binnen het sociaal domein. Dit toezicht bestaat uit:
•   Toezicht op calamiteiten en incidenten
•   Kwaliteitstoezicht
•   Rechtmatigheidstoezicht.
De GGD Fryslân voert namens de gemeente het kwaliteitstoezicht en het calamiteitenonderzoek uit. De GGD Fryslân is per 1 juni 2026 gestopt met het uitvoeren van deze taken in verband met kostenreductie binnen de eigen organisatie. Hierdoor moet de gemeente tijdig voorzien in een alternatief om de continuïteit van het wettelijk verplichte toezicht te waarborgen. Het huidige budget dat tot nu toe aan de GGD Fryslân wordt verstrekt is hiervoor niet toereikend.
In de Verordeningen Wmo en Jeugd (art. 8.3) is toezicht op rechtmatigheid vastgelegd. Hiermee voldoet de gemeente aan de wettelijke verplichting om in de verordening regels te stellen ten aanzien van het toezicht op rechtmatigheid. In de praktijk vindt dit toezicht voornamelijk incidenteel en naar aanleiding van signalen plaats. Structureel proactief rechtmatigheidstoezicht is nog niet ingericht, dit is tevens recentelijk vastgesteld in een intern controlerapport. Ten behoeve van structurele versterking van rechtmatigheidstoezicht zijn aanvullende middelen nodig.

Met deze aanvraag willen we zowel de continuïteit van het kwaliteitstoezicht en het calamiteitenonderzoek als de versterking van het rechtmatigheidstoezicht realiseren. Voor het kwaliteitstoezicht en het onderzoek naar calamiteiten en incidenten wordt voorgesteld om vanaf 1 juni 2026 ter vervanging van de GGD Fryslân, een extern gespecialiseerd bureau te contracteren dat beschikt over de benodigde kennis en expertise. De geraamde kosten hiervoor bedragen € 18.000 per jaar.
Daarnaast wordt voorgesteld om het toezicht op rechtmatigheid Wmo en Jeugd structureel te versterken door inzet van 0,5 fte voor een toezichthouder met een proactieve en integrale werkwijze binnen het sociaal domein voor € 49.000 per jaar.
Voordelen van deze aanpak:
•   Borging van een wettelijke taak na het wegvallen van de GGD Fryslân als toezichthouder.
•   Verbetering van rechtmatigheid en doelmatigheid van zorguitgaven.
•   Preventieve werking tegen misbruik en fraude.
•   Eenduidige en integrale benadering van zorgaanbieders.
De totale benodigde middelen bedragen € 67.000 structureel.

Om snel te kunnen schakelen willen we externe expertise inschakelen om deze taken in te vullen. Tevens bouwen we verder aan onze interne expertise op dit gebied en onderzoeken we de mogelijkheid om in de loop van 2027 deze taak intern te borgen.

Risico indien niet gehonoreerd
-   Niet kunnen voldoen aan de wettelijke taken van de gemeente m.b.t toezicht sociaal domein
-   Beperkte zicht op risico’s  van onrechtmatigheid.
-   Toezicht zorgt voor het tijdig signaleren van fouten of onregelmatigheden in declaraties. Minder controle betekent meer ruimte voor afwijkingen.
-   Landelijk is er een stijgende trend in zorgfraude-gerelateerde signalen en risico’s. Er ontstaat een groter risico dat zorgaanbieders onrechtmatig of frauduleus handelen.

Toelichting aanmelding

Het BUIG-budget (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten) is een gebundeld budget dat gemeenten ontvangen voor de uitvoering van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004. Voor 2025 is het bedrag aan toegekende BUIG-gelden: € 14.834.315. Het budget wordt gebruikt voor inkomensvoorzieningen zoals bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidies.

Onze gemeente had tot en met 2023 aanzienlijke overschotten op de BUIG. In 2024 was er nog steeds sprake van een overschot, weliswaar lager dan de voorgaande jaren. De Fryske Marren heeft in 2025 voor het eerst sinds jaren een tekort op het BUIG-budget. We hebben een onderzoek gedaan naar de oorzaken hiervan. Vervolgens hebben we gekeken naar de belangrijkste knoppen waaraan de gemeente kan draaien en hebben we de inhoud van de vangnetregeling BUIG kort beschreven. Ook hebben we ramingen gemaakt van de ontwikkeling van de BUIG-lasten in 2026 en 2027. In het onderzoeksrapport Iroko ‘analyse ontwikkelingen Bundeling Uitkering Inkomensvoorzieningen Gemeenten (BUIG)’ zijn verschillende varianten doorgerekend. We nemen de basisvariant als uitgangspunt, hetgeen betekent dat we vragen voor 2027 eenmalig  € 275.000 extra beschikbaar te stellen voor het BUIG-budget. Bovenstaande informatie is in februari 2026 via een memo gedeeld met de raad.

Risico indien niet gehonoreerd
Door in de begroting 2027 reeds rekening te houden met het verwachte tekort, kan tijdig worden geanticipeerd op een mogelijk negatief saldo op de BUIG. Aangezien de uitvoering van de Participatiewet een wettelijke taak betreft, kan het wenselijk zijn dit verwachte financieel risico expliciet te betrekken in de begroting en de risicoparagraaf, passend binnen de planning- en controlcyclus.

Toelichting aanmelding

Door de preventiemaatregelen zoals genoemd in aanmelding 43 t/m 46 verwachten wij een besparing op de inkomensregelingen en participatie. Voor 2028 gaat dit om een bedrag van € 113.000, voor 2029 een bedrag van € 225.000 en voor 2030 een bedrag van € 338.000.

Risico indien niet gehonoreerd
Niet van toepassing.

Toelichting aanmelding

De verantwoordelijkheid voor de beschutte werkplekken heeft de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West bij NV Empatec belegd. Zij zijn verantwoordelijk voor het werkgeverschap, inclusief de werkplekken, voor inwoners met een indicatie voor Beschut Werk.

De taakstelling beschut werk voor de gemeente neemt in aantal toe per jaar, daarom wordt de begroting bijgesteld van de begeleidingskosten voor beschut werk binnen Empatec. Dit betreft € 51.000 in 2027, € 61.000 in 2028 en € 74.000 vanaf 2029.

De Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West (GR F-W) is een gemeenschappelijke regeling voor de taken op het gebied van gesubsidieerde arbeid. De deelnemende gemeenten (Harlingen, Súdwest-Fryslân, Waadhoeke en De Fryske Marren) zijn verenigd in de GR F-W. De GR F-W is enig aandeelhouder van de NV Empatec. De NV Empatec is door de GR F-W aangewezen om de taken uit te voeren. Hoofdtaak is de uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en het werkgeverschap voor Beschut Werk. Tevens hebben de gemeenteraden de Businesscase Werkleerbedrijf vastgesteld, waar de re-integratie ook onderdeel vanuit maakt.

Risico indien niet gehonoreerd
Niet voldoen aan de wettelijke verplichting bij uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening en beschut werk en het niet nakomen van de afspraken die binnen de gemeenschappelijke regeling met elkaar gemaakt zijn

Toelichting aanmelding

De wet ‘’Van school naar duurzaam werk” is vanaf 2026 in werking getreden. Door de verplichte samenwerking tussen scholen, Doorstroompunten en gemeenten ontstaat één samenhangende aanpak voor jongeren tot 27 jaar bij de overgang van onderwijs naar werk en tevens het behouden van werk. Dit is urgent, omdat alle gemeenten een stijgende instroom zien van jongeren in de bijstand met complexe problematiek op meerdere leefgebieden.

Hiervoor heeft het rijk bij de meicirculaire 2026 een decentralisatieuitkering van € 31.000 vanaf 2026 beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn toen niet geoormerkt voor school naar duurzaam werk vanwege het nog ontbreken van vastgesteld beleid en zijn toegevoegd aan de algemene middelen. Daarnaast heeft het rijk ook middelen beschikbaar gesteld aan scholen en arbeidsmarktregio’s. In samenwerking met de gemeente Súdwest-Fryslân zetten we in op lifecoaching. Deze lifecoaches bieden intensieve, praktische ondersteuning aan kwetsbare jongeren en versterken hun zelfredzaamheid en kansen op de arbeidsmarkt. De bewezen positieve resultaten van de pilot lifecoaching in de gemeente Leeuwarden laten zien dat deze aanpak effectief is en een verantwoorde investering van de beschikbare rijkmiddelen. Deze inzet van lifecoaching wordt bovendien Fryslân-breed gedragen. Dat betekent dat alle jongeren gelijke ondersteuning in de vorm van lifecoaching krijgen bij de overgang van school naar duurzaam werk. Wij vragen € 31.000 per jaar voor lifecoaching.

Risico indien niet gehonoreerd
Als de rijkmiddelen van de Wet van school naar duurzaam werk niet worden aangewend, kunnen we als gemeente onvoldoende inzetten op de jongeren met complexe problematiek binnen de bijstand. Daarnaast conformeren we ons als gemeente niet aan de integrale Friese aanpak, die vanuit de arbeidsmarktregio en het rijk wordt gestimuleerd

Toelichting aanmelding

De kosten voor jeugdzorg zijn sinds 2020 aanzienlijk gestegen. Deze stijgingen zijn in de voor- en najaarsrapportages steeds verwerkt in de begroting van het betreffende jaar. Eventuele budgetoverschrijdingen aan het einde van het jaar zijn ten laste gekomen van het jaarrekeningresultaat. Deze incidentele begrotingswijzigingen hebben niet geleid tot een structurele verhoging van de meerjarige begroting. Daarom wordt in de begroting 2027 voorgesteld het budget structureel bij te stellen om de te verwachten uitgaven te kunnen bekostigen. Op basis van de werkelijke uitgaven in 2025 wordt voor de begroting 2027 uitgegaan van een aanvullende structurele stijging van het budget voor jeugdzorg met € 2,6 miljoen vanaf 2027 zodat de verwachte uitgaven kunnen worden opgevangen. Hierbij is ook rekening gehouden met de besparingen als gevolg van de preventieve maatregelen zoals benoemd in de aanmeldingen 43 t/m 46. Vanaf 2028 wordt de jeugdhulp opnieuw aanbesteed. Bij de uitwerking van deze aanbesteding wordt een analyse gemaakt van de financiële gevolgen. De uitkomsten hiervan worden verwerkt in de reguliere planning- en controlcyclus.

De structurele verlaging van het budget met € 500.000 vanaf 2028 sluit aan bij de ingezette beweging naar een veranderde inzet van jeugdhulp. Dit doen we door middel van een aangepaste regionale inkoopstrategie, waarbij sterker wordt ingezet op ambulante ondersteuning in de lokale context maar ook scherper wordt gestuurd op passende inzet van specialistische jeugdhulp. Daarnaast wordt het lokale voorliggend veld versterkt en worden opgroei- en opvoedvragen waar mogelijk genormaliseerd. Ondersteuningsvragen kunnen hierdoor vaker dichtbij huis, in de eigen leefomgeving, op scholen en met inzet van het sociale netwerk worden opgepakt. Inzet is dat de duurdere vormen van jeugdhulp afnemen of voorkomen kunnen worden. De beschikbare middelen kunnen daardoor effectiever worden ingezet. De voorgestelde verlaging sluit daarmee ook aan bij de transformatieopgave binnen de jeugdhulp en de beweging van zorg naar preventie en van individueel naar collectief.

Risico indien niet gehonoreerd
Wanneer de aanvraag niet wordt gehonoreerd, blijft de wettelijke verplichting om de ingezette jeugdhulp te vergoeden bestaan, omdat het een open einde regeling betreft. Dit resulteert in een forse overschrijding van het budget.
Daarnaast heeft het niet honoreren van deze aanmelding directe gevolgen voor de uitwerking van het beleidskader ‘Kansrijk opgroeien en opvoeden’ waarmee wij de gewenste beweging van zorg naar preventie willen maken.

Toelichting aanmelding

Bij de Perspectiefnota 2026 heeft de gemeenteraad van De Fryske Marren ingestemd met een verhoging van het jeugdhulpbudget van € 3 miljoen. Hiervan is € 1,5 miljoen structureel toegevoegd vanwege langdurige kostenontwikkelingen en € 1,5 miljoen incidenteel beschikbaar gesteld voor 2026 en 2027 ter opvang van tijdelijke en nog onzekere kostenontwikkelingen. Daarbij is aangegeven dat de financiële effecten van de nieuwe aanbesteding jeugdhulp vanaf 2028 opnieuw zouden worden beoordeeld.

Hoewel bij het vaststellen van de perspectiefnota 2026 is gekozen voor een incidentele toevoeging vanwege de onzekerheid rond de toekomstige aanbesteding, is het op dit moment te vroeg om ervan uit te gaan dat deze middelen vanaf 2028 niet langer nodig zijn. De aanbesteding heeft nog niet plaatsgevonden en de uitkomsten zijn dus niet bekend. Bovendien zien we dat de ontwikkelingen die ten grondslag liggen aan de stijgende jeugdhulpkosten, zoals een hogere behandelintensiteit, langere behandelingsduur, complexere ondersteuningsvragen en gestegen tarieven, zich de afgelopen jaren als structureel van aard zijn. Daarnaast blijft jeugdhulp een open-einderegeling, waardoor de gemeente verplicht is de noodzakelijke ondersteuning te bekostigen.

De nieuwe aanbesteding biedt kansen om meer lokaal en dichter bij de leefwereld van kinderen en gezinnen ondersteuning te organiseren. Ook wordt ingezet op het versterken van de sociale basis, preventie en het vaker benutten van voorliggende voorzieningen. Deze beweging draagt op termijn bij aan minder inzet van specialistische en zwaardere jeugdhulp.

Er wordt voorgesteld vanaf 2028 € 1,5 miljoen structureel voor jeugdzorg beschikbaar te stellen.

Vanuit de VNG is op 19 mei 2026 een begrotingsadvies gedeeld met de Nederlandse gemeenten. Hierin komen zij met het advies om vanaf 2028 de baten en lasten voor jeugdzorg in balans te brengen met stelposten. Zij geven in dit advies aan om een stelpost op te nemen voor het resterende tekort na realistische ramingen voor de lasten van jeugdzorg.Vanuit de VNG is op 19 mei 2026 een begrotingsadvies gedeeld met de Nederlandse gemeenten. Hierin komen zij met het advies om vanaf 2028 de baten en lasten voor jeugdzorg in balans te brengen met stelposten. Zij geven in dit advies aan om een stelpost op te nemen voor het resterende tekort na realistische ramingen voor de lasten van jeugdzorg. omdat de totale geraamde kosten voor jeugdzorg niet gedekt kunnen worden uit de huidige financiële ruimte nemen we de stelpost Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd van € 1,5 miljoen op. Voor een toelichting op deze stelpost verwijzen wij naar onderdeel stelpost Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd bij 1.2 Algemene financiële situatie in de financiële begroting.

Risico indien niet gehonoreerd
Wanneer de aanvraag niet wordt gehonoreerd, blijft de wettelijke verplichting om de ingezette jeugdhulp te vergoeden bestaan, omdat het een open einde regeling betreft. Dit resulteert in een forse overschrijding van het budget.
Daarnaast heeft het niet honoreren van deze aanmelding directe gevolgen voor de uitwerking van het beleidskader ‘Kansrijk opgroeien en opvoeden’ waarmee wij de gewenste beweging van zorg naar preventie willen maken.

Toelichting aanmelding

In 2024 heeft de gemeenteraad het Integraal Huisvestingsplan (IHP) en het daarbij behorende uitvoeringsprogramma vastgesteld. Met dit besluit heeft de raad richting gegeven aan de gefaseerde vernieuwing  van onderwijs- en aanverwante voorzieningen binnen de gemeente.
De in deze aanvraag opgenomen investeringen vloeien rechtstreeks voort uit dit vastgestelde IHP en het uitvoeringsprogramma. Zij zijn nodig om de continuïteit van onderwijs en kinderopvang te borgen gedurende de uitvoering van de geplande huisvestingsprojecten. Tijdelijke huisvesting is daarbij een onlosmakelijk onderdeel van de gekozen fasering, zodat onderwijs en opvang op een veilige, verantwoorde en kwalitatief goede manier kunnen blijven plaatsvinden.

1.Vanuit het huidige IHP (2024-2041) stelt de raad ieder jaar bij de perspectiefnota investeringskrediet beschikbaar. Voor 2030 bedraagt dit een investering van €4.639.000. De kapitaallasten voor deze investering bedragen jaarlijks € 275.000 vanaf 2031.

2. Vanuit de huisvestingstrajecten voor basisscholen De Klinkert in Sloten is tijdelijke huisvesting nodig om de continuïteit van goed en veilig onderwijs te waarborgen. De kosten hiervoor bedragen in 2027 € 250.000, 2028 € 100.000 en 2029 € 143.000.

3. Vanuit huisvestingstraject basisschool de Klinkert in Sloten is een investering in de vorm van voorfinanciering nodig voor extra ruimten ten behoeve van dagopvang. In het kader van het IHP en de ontwikkeling van het Integraal Kindcentrum (IKC) wordt bij de nieuwbouw van basisschool De klinkert in Sloten 63 m² extra gebouwd ten behoeve van de dagopvang. De geraamde kosten voor deze uitbreiding bedragen € 294.785. De kapitaallasten voor deze investering bedragen jaarlijks € 18.000. Daar tegenover staat voor deze extra ruimte een marktconforme huur van jaarlijks € 7.000 vanuit de kinderopvang. De jaarlijkse kapitaallasten nemen af terwijl de huuropbengsten jaarlijks stijgen met de indexatie. Hierdoor is er sprake van voorfinanciering.

Risico indien niet gehonoreerd
Indien deze aanvragen niet worden gehonoreerd, kan de continuïteit en kwaliteit van het onderwijs en de kinderopvang op de betreffende locaties niet worden gegarandeerd. De uitvoering van het in 2024 door de raad vastgestelde IHP en het bijbehorende uitvoeringsprogramma komt daarmee onder druk te staan.  doordat de afgesproken fasering niet kan worden gevolgd en projecten vertraging oplopen. Dit kan leiden tot hogere kosten op termijn, onder meer door noodoplossingen en extra indexatie, en vergroot de bestuurlijke risico’s in het kader van de gemeentelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting.

Toelichting aanmelding

In 2024 heeft de gemeenteraad het Integraal Huisvestingsplan (IHP) en het bijbehorende uitvoeringsprogramma vastgesteld. Met dit besluit heeft de raad richting gegeven aan de gefaseerde vernieuwing van onderwijs- en aanverwante voorzieningen binnen de gemeente.

IKC Sint Nyk, dat als voorloper is opgenomen in het vastgestelde IHP, staat aan de start van de realisatiefase. Het aanbestedingsresultaat wordt in februari aan het college voorgelegd. Na het doorrekenen van verschillende optimalisaties in het bestek van aannemer en installateur blijkt dat de benodigde investering net niet binnen het beschikbare budget past.

In het vastgestelde IHP 2024 is voor de jaren 2025 en verder uitgegaan van een jaarlijkse indexering van 2,5%. Bij IKC Sint Nyk heeft deze indexering echter al in 2023 en 2024 plaatsgevonden. Hierdoor ontbreekt de indexering van 2024 naar 2025, wat resulteert in een tekort van circa 3%. Dit verschil verklaart waarom het project binnen de huidige ramingen niet volledig kan worden gedekt.

Binnen het nieuwe IHP zijn enkele verschuivingen zichtbaar. De twee zogenoemde ‘quick wins’ van basisschool Bloei in Terherne en basisschool De Klinkert in Sloten stonden oorspronkelijk gepland voor 2025. Voor deze projecten zijn recent de voorbereidingskredieten beschikbaar gesteld. Hierdoor ontstaat ruimte binnen de beschikbare kapitaallasten, waarmee de beperkte budgetuitbreiding voor IKC Sint Nyk kan worden opgevangen zonder dat dit leidt tot een uitzetting van de begroting.

Concreet wordt voorgesteld de budgetten te verhogen met 3%. Dit betreft:
€ 234.299 op het nieuwbouwbudget;
€ 41.460 op het budget huisvesting kinderopvang (tegenover een marktconforme huur).
Daarnaast leveren ook de twee betrokken schoolbesturen een bijdrage door verhoging van hun eigen budgetten.

Deze extra investering van € 276.000 brengt € 16.500 extra kapitaallasten met zich mee, welke gedekt kunnen worden vanuit het bestaande IHP.

Risico indien niet gehonoreerd
Uitstel van besluitvorming of heraanbesteding leidt naar verwachting tot hogere kosten, onder andere door verdere prijsstijgingen in de bouw en aanvullende tijdelijke voorzieningen. Dit kan het huidige tekort vergroten in plaats van verkleinen

Toelichting aanmelding

Motie vreemd – Voorkomen van verdere verschraling van de bibliotheekvoorziening
Op 18 februari vond de raadsvergadering plaats waarbij de motie is aangenomen waarin de raad verzoekt om:
•             bij de Perspectiefnota met een voorstel te komen om de gemeentelijke bijdrage aan Bibliotheek Mar en Fean structureel te verhogen naar 30 euro per inwoner per jaar (inclusief Huisvesting, dBos, IDO’s), zodat de bibliotheek haar wettelijke taken en gemeentelijke ambities ook op langere termijn kan waarmaken;
•             het meerjarenplan daar inhoudelijk op aan te passen in samenwerking met de Bibliotheek;
•             met de Bibliotheek in overleg te gaan over een tijdelijke oplossing voor 2026, en zo nodig naar de raad te komen om extra incidenteel budget (inmiddels afgerond via de voorjaarsrapportage 2026).

De bibliotheekvoorziening staat de laatste jaren onder toenemende financiële druk. De beschikbare middelen blijven achter bij de kostenontwikkeling waarmee de bibliotheekorganisatie wordt geconfronteerd. In de afgelopen periode is sprake geweest van stijgende lasten als gevolg van onder meer cao-verhogingen, inflatie en toegenomen energiekosten.
Hierdoor is een groeiende financiële spanning binnen de exploitatie van de bibliotheekvoorziening. In de afgelopen twee jaar ontving de bibliotheek daarnaast tijdelijke SPUK-middelen van het Rijk, bedoeld voor de verruiming van de openingstijden. Met behulp van deze middelen konden de openingstijden tijdelijk worden uitgebreid. Deze rijksmiddelen zijn inmiddels beëindigd. Als gevolg van de motie is de uitbreiding voor 2026 in stand gebleven door middel van tijdelijke middelen in de voorjaarsrapportage.

Met de bibliotheek zijn we in gesprek over hun (meerjaren)begroting en de concrete invulling daarvan. Deze gesprekken zijn nog niet afgerond. Bovendien moet de raad nog een besluit nemen over de beleidskaders sociaal domein, waar de mate van de inzet van de bibliotheek nog moeten worden bepaald. Om de dienstverlening in 2027 op het oude niveau te houden, vragen wij daarom een eenmalige verhoging van de gemeentelijke bijdrage voor Bibliotheek Mar en Fean van € 105.000.

Risico indien niet gehonoreerd
De bibliotheek is een basisvoorziening die bijdraagt aan gelijke kansen. Zij biedt alle inwoners van de gemeente de mogelijkheid om informatie te vinden, zich te ontwikkelen en actief deel te nemen aan de samenleving. Zonder voldoende investering kan deze toegankelijkheid afnemen, wat haaks staat op de ambitie van een sterke sociale basis.

Bibliotheken fungeren als ontmoetingsplekken waar inwoners van alle leeftijden elkaar ontmoeten, leren en gezamenlijk activiteiten ondernemen. Door de vergrijzing neemt het belang van deze ontmoetingsplekken voor ouderen toe: zij gebruiken de bibliotheek niet alleen voor educatie en informatie, maar ook om sociaal contact te onderhouden en actief deel te nemen aan de samenleving. Bij onvoldoende middelen neemt deze functie mogelijk af. Ook staan openingstijden en collectie DBOS dan ter discussie. Deze zijn nu met tijdelijke middelen in de voorjaarsrapportage opgelost.  Een voorstel voor een inhoudelijke invulling bij verhogen bijdrage per inwoner is nog niet bekend en hangt samen met de brede afweging in de sociale basis.

Tot slot: we werken met meerdere gemeenten in één bibliotheeknetwerk. Omdat de overhead grotendeels uit vaste kosten bestaat, stijgt in verhouding het aandeel overhead per inwoner als de bijdrage per inwoner relatief lager is dan dat van de andere gemeentes.

Toelichting aanmelding

De gemeente heeft, als het gaat om Sportbedrijf De Fryske Marren (SDFM) diverse rollen. Naast enig aandeelhouder is de gemeente ook verhuurder van Sportfun en Swimfun dat SDFM exploiteert en opdrachtgever in de lijn van de exploitatie-overeenkomst. Voor de huur betaalt SDFM jaarlijks een huursom; voor de exploitatie betaalt de gemeente jaarlijks een exploitatiebijdrage.

De personeels-, huur- en energielasten van SDFM zijn in de afgelopen jaren naar rato meer gestegen dan de gemeentelijke exploitatiebijdrage. De inkomsten konden dit niet compenseren en hierdoor doen zich structurele tekorten voor en staat de continuïteit van de onderneming onder toenemende druk. De eigenvermogenspositie van SDFM is niet toereikend om het financiële tekort structureel te kunnen dekken.

Om de maatschappelijke impact te beperken heeft de gemeenteraad ingestemd met het aan SDFM  incidenteel beschikbaar stellen van aanvullende exploitatiebijdragen in 2025 en 2026. Respectievelijk € 430.000 en € 798.000. Bij haar besluitvorming heeft de gemeenteraad gevraagd om het begrotingstekort van SDFM met ingang van 2027 structureel op te lossen.

Het gevraagde  bedrag is gebaseerd op de conceptbegroting 2027 van SDFM, waarin we een begrotingstekort zien van € 848.500. Er wordt op gekoerst dat de raad in oktober 2026 kennis neemt van deze conceptbegroting en bespreekt dat de structurele bijdrage aan het Sportbedrijf wordt verhoogd met
€ 848.500.

Het aangevraagde structurele bedrag wordt ondersteund door de benchmark en financieel perspectief die verwoord zijn in het rapport over de toekomstscenario’s. Hoewel het inzicht in een realistische exploitatiebijdrage onderdeel uitmaakt van het rapport over de toekomstscenario’s, betekent dit niet dat een toekomstscenario gefinancierd wordt met een verhoogde exploitatiebijdrage. Dat is namelijk niet het geval, want in elk toekomstscenario is de voorgestelde structurele aanpassing van de exploitatiebijdrage nodig om de bestaande activiteiten te bekostigen. In kwartaal 4 wordt een advies voorgesteld over de inhoudelijke toekomstscenario’s voor SDFM, waarbij de raad nader geïnformeerd wordt voordat besluitvorming wordt voorgelegd.

Risico indien niet gehonoreerd
Het niet honoreren betekent enerzijds dat de structurele jaarlijkse tekorten van SDFM niet worden opgelost waarmee de continuïteit van SDFM onder toenemende druk komt te staan. Anderzijds wordt de potentie van SDFM, als het gaat om het kunnen bijdragen aan de uitvoering van het beleid voor sportstimulering, sportaccommodaties en het sociaal domein, onvoldoende benut.

Toelichting aanmelding

De druk in het sociaal domein neemt toe: inwoners hebben vaker samenhangende problemen (gezondheid, opgroeien, participatie, financiën), die nu nog te los worden aangepakt. Daarom kiezen we voor een integrale aanpak, gericht op preventie en het vroeg signaleren en samenhangend ondersteunen van problemen.

Deze aanpak versterkt preventie, ondersteunt inwoners tijdig en vermindert de instroom in zwaardere zorg. Dat verbetert de resultaten en helpt kosten beheersbaar te houden. De inzet is integraal en raakt alle beleidskaders.

Bestaande inzet op preventie en integrale ondersteuning heeft een goede basis gelegd, maar is deels tijdelijk. Met deze aanvragen borgen en versterken we deze aanpak.

De verdeling over vier beleidskaders laat de accenten zien, maar de onderdelen hangen samen en versterken elkaar. De aanmeldingen 43, 44, 45 en 46 horen daarom bij elkaar.

Binnen dit beleidskader ligt de nadruk op het versterken van de sociale basis: het geheel aan informele netwerken, algemene voorzieningen en laagdrempelige ondersteuning in wijken en dorpen. Dit is de plek waar inwoners elkaar ontmoeten, naar elkaar omzien en waar signalen als eerste zichtbaar worden.
De sociale basis vormt daarmee het fundament onder het sociaal domein en is essentieel voor het bevorderen van gezondheid, zelfredzaamheid en samenredzaamheid.

Voorbeelden van inzet:
•   Ontmoetingsplekken voor alle leeftijden
•   sportstimulering
•   Gezonde wijkaanpak
•   Sociale kaart
•   Culturele activiteiten

Onderdelen uit die deels via de specifieke uitkering AZWA kunnen worden gefinancierd:
•   Overgewicht volwassenen
•   welzijn op recept

Door deze inzet worden signalen eerder opgepakt en blijft ondersteuning licht en toegankelijk. Dit voorkomt dat problematiek escaleert en doorstroomt naar zwaardere zorgvormen. Wij vragen voor deze preventieve maatregelen voor beleidskader Sociale basis en gezond samenleven € 600.000 per jaar beschikbaar te stellen.

Risico indien niet gehonoreerd
Zonder deze inzet worden problemen later gesignaleerd en nemen ze in ernst toe. Dit leidt tot meer instroom in individuele voorzieningen en specialistische zorg, met hogere kosten en minder effectiviteit tot gevolg. De gewenste beweging naar preventie komt daarmee onvoldoende of zelfs niet van de grond.

Wanneer deze inzet niet wordt voortgezet, bestaat het risico dat deze opgebouwde basis deels wordt afgebroken en dat opgebouwde kennis, samenwerking en resultaten verloren gaan. Dit leidt ertoe dat we opnieuw moeten investeren om hetzelfde niveau van ondersteuning te bereiken en dat problematiek weer vaker in een later en zwaarder stadium wordt opgepakt

Toelichting aanmelding

Binnen dit beleidskader staat centraal dat kinderen en jongeren veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien. We zetten in op het versterken van de opvoedkracht van gezinnen, het vergroten van ontwikkelkansen en het bieden van tijdige en passende ondersteuning wanneer dat nodig is. Daarbij gaan we uit van wat gezinnen en hun omgeving zelf kunnen, met inzet van lichte ondersteuning waar nodig en specialistische hulp waar het moet. Door vroegtijdig te ondersteunen, wordt voorkomen dat problemen verergeren en zwaardere jeugdhulp nodig is.
.
Voorbeelden van inzet:
•   CoolDFM (opvoeden kansrijke omgeving)
•   Outreachtend jongerenwerk
•   Voorliggende activiteiten voor jongeren/gezinnen

Onderdelen die deel via de specifieke uitkering AZWA kunnen worden gefinancierd:
•   Kansrijke start
•   Overgewicht kinderen

Door vroegtijdige ondersteuning wordt escalatie voorkomen en blijven trajecten korter en minder zwaar. Dit draagt bij aan betere ontwikkelkansen voor jeugdigen en lagere druk op specialistische jeugdzorg. Door deze inzet worden signalen eerder opgepakt en blijft ondersteuning licht en toegankelijk. Dit voorkomt dat problematiek escaleert en doorstroomt naar zwaardere zorgvormen. Voor de preventieve maatregelen vragen wij € 450.000 per jaar beschikbaar te stellen.

Risico indien niet gehonoreerd
Zonder deze inzet worden problemen later gesignaleerd en nemen ze in ernst toe. Dit leidt tot meer instroom in individuele voorzieningen en specialistische zorg, met hogere kosten en minder effectiviteit tot gevolg. De gewenste beweging naar preventie komt daarmee onvoldoende of zelfs niet van de grond.
Wanneer deze inzet niet wordt voortgezet, bestaat het risico dat deze opgebouwde basis deels wordt afgebroken en dat opgebouwde kennis, samenwerking en resultaten verloren gaan. Dit leidt ertoe dat we opnieuw moeten investeren om hetzelfde niveau van ondersteuning te bereiken en dat problematiek weer vaker in een later en zwaarder stadium wordt opgepakt.

Toelichting aanmelding

Binnen dit beleidskader staat centraal dat inwoners beschikken over voldoende bestaanszekerheid en naar vermogen kunnen meedoen in de samenleving. Het gaat hierbij om het versterken van financiële stabiliteit, het voorkomen en aanpakken van schulden en het ondersteunen van inwoners richting participatie en, waar mogelijk, werk. Bestaanszekerheid vormt een belangrijke randvoorwaarde voor gezondheid, opvoeding en participatie. Problemen op dit gebied werken vaak door in andere domeinen en kunnen leiden tot een stapeling van problematiek

Voorbeelden van inzet:
•   Voorliggend ondersteunen van inwoners met schuldenproblematiek
•   bestrijden armoede

Door financiële problematiek vroeg aan te pakken, wordt voorkomen dat deze doorwerkt in andere domeinen zoals gezondheid, opvoeding en participatie.
Deze inzet betreft niet de volledige uitvoering binnen het beleidskader, maar richt zich specifiek op het versterken van de basis en preventieve inzet. Het gaat daarbij om een aantal gerichte onderdelen die bijdragen aan het vroegtijdig ondersteunen van inwoners en het voorkomen van zwaardere problematiek. Voor de preventieve maatregelen Bestaanszekerheid en iedereen kan meedoen vragen wij € 250.000 per jaar beschikbaar te stellen.

Risico indien niet gehonoreerd
Financiële problematiek blijft bestaan of verergert, waardoor andere interventies minder effectief zijn. Dit leidt tot meer en zwaardere hulpvragen en uiteindelijk hogere maatschappelijke kosten.
Wanneer deze inzet niet wordt voortgezet, bestaat het risico dat deze opgebouwde basis deels wordt afgebroken en dat opgebouwde kennis, samenwerking en resultaten verloren gaan. Dit leidt ertoe dat we opnieuw moeten investeren om hetzelfde niveau van ondersteuning te bereiken en dat problematiek weer vaker in een later en zwaarder stadium wordt opgepakt.

Toelichting aanmelding

Binnen dit beleidskader staat centraal dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig en passend kunnen blijven wonen, met ondersteuning die aansluit bij hun situatie. De inzet richt zich op het versterken van de samenhang tussen wonen, welzijn en zorg, zodat ondersteuning tijdig, dichtbij en in samenhang wordt georganiseerd. Hierbij verschuift de aandacht van zwaardere zorg naar lichte ondersteuning en begeleiding, waarbij eerder wordt ingespeeld op signalen en de leefomgeving van inwoners een belangrijke rol speelt.

Voorbeelden van inzet:
•   Dementievriendelijke gemeente
•   Vitaal ouder worden
•   Onconventioneel wonen
•   Suïcide preventie
•   Inloopvoorziening

Onderdelen die deels via de specifieke uitkering AZWA kunnen worden gefinancierd:
•   Valpreventie
•   Steunpunten

Deze inzet betreft niet de volledige uitvoering binnen het beleidskader, maar richt zich specifiek op het versterken van de basis en preventieve inzet. Het gaat daarbij om een aantal gerichte onderdelen die bijdragen aan het vroegtijdig ondersteunen van inwoners en het voorkomen van zwaardere problematiek.Door deze inzet worden signalen eerder opgepakt en blijft ondersteuning licht en toegankelijk. Dit voorkomt dat problematiek escaleert en doorstroomt naar zwaardere zorgvormen. Wij vragen voor de preventieve maatregelen Wonen, welzijn en zorg € 150.000 per jaar beschikbaar te stellen.

Risico indien niet gehonoreerd
Door de vergrijzing neemt de druk op maatwerkvoorzieningen toe. Zonder deze maatregelen is er minder of geen hulp beschikbaar voor wie dat echt nodig heeft.
Wanneer deze inzet niet wordt voortgezet, bestaat het risico dat deze opgebouwde basis deels wordt afgebroken en dat opgebouwde kennis, samenwerking en resultaten verloren gaan. Dit leidt ertoe dat we opnieuw moeten investeren om hetzelfde niveau van ondersteuning te bereiken en dat problematiek weer vaker in een later en zwaarder stadium wordt opgepakt

Toelichting aanmelding

In aansluiting op het amendement is in het coalitieakkoord 2026-2030 het volgende opgenomen over Sociaal Goud:
Om eenzaamheid onder ouderen te verminderen en hun welzijn te vergroten zet stichting Sociaal Goud een netwerk in van enthousiaste buddy’s, bestaande uit jonge vrijwilligers en studenten. Zij bieden persoonlijke aandacht en gezelschap aan ouderen die daar behoefte aan hebben. We willen onderzoeken hoe we het project Sociaal Goud structureel kunnen inzetten en samen met zorg- en welzijnspartners verder kunnen versterken.

Het onderzoek om Sociaal Goud structureel in te zetten in onze gemeente is al gestart. Er is overleg geweest met de betrokken zorgpartijen en Sociaal Goud. Een groot deel van de werkzaamheden van Sociaal Goud is direct gelinkt aan deze zorgpartijen. De afgelopen jaren zijn de kosten voor Sociaal Goud volledig door de gemeente gefinancierd. Uit onderzoek kwam naar voren dat de deelnemers van Sociaal Goud inwoners zijn die zorg ontvangen vanuit Wet Langdurige Zorg (Wlz-Zorgkantoor Friesland), zorgverzekeringswet (Zvw-Zorgverzekeraar) en Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo-gemeente). Van hieruit zijn de gesprekken gestart om vanaf schooljaar 2026/2027 te komen tot een domeinoverstijgende financiering van het concept Sociaal Goud. Dit heeft ertoe geleid dat twee zorgorganisaties inmiddels de intentie  hebben uitgesproken om een financiële bijdrage te doen. De samenwerkende partijen verwachten tot een akkoord te komen. De bijdragen vanuit de andere deelnemende organisaties worden in mindering gebracht op de gemeentelijke bijdrage. We sturen op een verdeling waarbij de structurele bijdrage van de gemeente maximaal € 35.000 per jaar bedraagt.

Risico indien niet gehonoreerd
Wanneer de aanvraag niet wordt gehonoreerd, dat kan geen invulling worden gegeven aan dit initiatief.

Toelichting aanmelding

De afgelopen jaren is Nederland getroffen door de kostenstijgingen op het gebied van lonen, inflatie maar ook op het gebied van huur en energie.  Wij hebben op incidentele basis de huur- en energiekosten voor de culturele instellingen gecompenseerd. Deze kostenstijgingen worden met onze eigen indexering niet structureel gecompenseerd. In de nieuwe CAO’s is rekening gehouden met de hoge kostenstijgingen. Afgelopen jaren zijn onze indexeringen en de werkelijke loon- en prijsstijgingen fors uit elkaar gaan lopen waardoor structurele financiële druk is ontstaan. Daarom vragen wij nu incidenteel extra middelen aan om Stichting ENL in staat te stellen haar financiële situatie op orde te brengen en tegelijkertijd plannen te ontwikkelen om ook richting de toekomst financieel gezond en duurzaam te blijven. Dit betekent dat haar exploitatie vanaf 2028 kostendekkend moet zijn, zonder een aanvullende bijdrage van de gemeente. Hierover zijn we met de stichting in gesprek.

In ons beleidsplan Kunst stroomt! (2022-2028) hebben wij opgenomen dat ‘’wij ons inzetten om cultureel erfgoed, culturele activiteiten en voorzieningen inzetten om ons leefbaarheid in de gemeente te vergroten en het toerisme te versterken.’’ Het niet honoreren zou betekenen dat een aantal inspanningen en aanvullende activiteiten vanuit Stichting ENL zou moeten worden beëindigd, waarmee wij niet voldoen aan ons eigen genoemde beleid.  

Het betreft aanvullende activiteiten. Het versterken van de sociale basis hangt samen met andere onderdelen. Het museum is daar een van. Om balans te creëren in het versterken van de sociale basis, is het maken van gerichte keuzes essentieel. Wij vragen een verhoging van de gemeentelijke bijdrage aan stichting Erfgoed, Landschap en Natuur (ENL) met € 70.000 voor het museum voor 2027.

Risico indien niet gehonoreerd
Zonder de aanvullende middelen kan Stichting ENL geen aanvullende activiteiten doen zoals bijvoorbeeld Groen Doen, de Gaasterlandse Natuurweek, cultuureducatieprogramma’s op scholen of het organiseren van de Open Monumentendag en het ondersteunen van vrijwilligers.

Toelichting aanmelding

Voor de uitvoering van de wettelijke taak uit de Spreidingswet moet de gemeente De Fryske Marren invulling geven aan een voorlopige opvangopgave van 273 opvangplaatsen. Na vaststelling van het Plan van Aanpak kleinschalige asielopvang is fase 1 (informatiefase, proces en uitgangspunten) afgerond. Voor fase 2 (locatiekeuze en verdere uitwerking) vragen wij een eenmalig budget van € 200.000 voor 2027.

Risico indien niet gehonoreerd
•   De gemeente kan niet voldoen aan de wettelijke taak uit de Spreidingswet, wat kan leiden tot een aanwijzingsbesluit door het Rijk;
•   Er ontstaat geen bestuurlijk kader voor locatiekeuze, waardoor de opvangopgave niet tijdig kan worden ingevuld;
•   Het risico op tijdelijke noodopvang zonder lokaal draagvlak neemt toe;
•   De gemeente verliest regie op schaal, type opvang en locatiekeuze.

Toelichting aanmelding

Jaarlijks is er voor de start van het sportseizoen grootschalig onderhoud aan de velden nodig om de kwaliteit op peil te houden voor de wedstrijden en trainingen. Dit vindt plaats aan de hand van een meerjarig renovatieplan sportvelden. De afgelopen jaren zijn deze extra middelen elk jaar aangevraagd via de Perspectiefnota. Er is echter sprake van een structureel karakter. De hiervoor benodigde middelen kunnen niet gedekt worden vanuit de bestaande begroting. De gemiddelde kosten voor de renovatie van 3 sportvelden per jaar is € 50.000. Wij vragen voor het groot onderhoud van de sportvelden structureel € 50.000 beschikbaar te stellen.

Risico indien niet gehonoreerd
Als dit grootschalig onderhoud niet plaats vindt kan het zo zijn dat onze sportvelden niet meer aan de normen van de  NOCNSF-KNVB2 d.d. maart 2003 (grasvelden) voldoen. Daarnaast kunnen we de kwaliteit en daarmee ook samenhangend de veiligheid niet garanderen.